Te vaak hoor ik in mijn praktijk dat kinderen – helaas soms al op zeer jonge leeftijd – het plezier in school en leren hebben verloren. Dat vind ik zorgwekkend. Ten eerste omdat ze nog zo jong zijn, maar ook omdat ze nog aan het begin staan van een heel leven vol leren. Als leren voor kinderen op de basisschool of middelbare school ‘moeten’, ‘saai’ of zelfs ‘moeilijk’ wordt, neemt de motivatie heel snel af om dingen te willen leren.

Kinderen verliezen hun natuurlijke manier van leren. In principe is elk kind vanaf zijn geboorte nieuwsgierig, leergierig en kost het geen enkele moeite om uitdagingen aan te gaan. Motivatie, focus en doorzettingsvermogen hoeven niet gestimuleerd te worden. Kinderen zijn onvermoeibaar als het gaat om leren praten, leren zitten, staan of lopen en vaak ook fietsen of schaatsen. Iedere dag leren ze weer iets nieuws. Als er geen druk op zit en kinderen spelenderwijs mogen ontdekken en leren gaat het bijna vanzelf. Ze kennen helemaal geen faalangst! De natuurlijke ontwikkelkracht van kinderen is enorm.

Het belang van spelen en bewegen bij leren komt nu regelmatig in het nieuws. Toch wordt het vaak gebracht als iets aparts of alleen als voorwaarden voor leren. Maar spelen is veel krachtiger.

Spelen is leren, leren is spelen.

Bijna alle creativiteit houdt betekenisvol spel in zich

~ Abram Maslow

Elk kind wil van nature leren

Als kinderen iets willen of nodig hebben of als iets ze fascineert kunnen ze zich daarop zonder moeite focussen en het doorzettingsvermogen om te oefenen opbrengen die nodig is. Dit vaak zonder hulp, sturing of begeleiding van ouders/leerkrachten of programma’s. Juist zodra er van buiten wordt gestuurd in hoe, wanneer, waar en de wijze waarop neemt de natuurlijke ontwikkelingskracht in het kind af.

Schoolse vakken

Op school wordt het leren opgedeeld in aparte schoolse vakken. Het wordt in logische stapjes, in een bepaald tempo en binnen een vastgestelde termijn aangeboden. Dit beperkt een kind al op allerlei manieren.  Het kind verliest zijn eigenheid, de vrijheid om te leren op een manier en tempo die past en zijn eigen onderzoekingsdrang wordt beperkt.

Ook raken ze vaak het overzicht kwijt:

Waar hoort dit bij?

Wat zijn we aan het doen?

Wat is het doel?

De verantwoordelijkheid voor en de controle op het leerproces komt buiten het kind zelf te liggen. Je kind hoeft over zijn leerproces en doelen niet zelf na te denken, alles is al geregeld. Hierdoor neemt de interesse voor schoolse leervakken vaak snel af. Kinderen geven regelmatig aan dat ze het gevoel hebben dat ze er geen controle over hebben. Ze denken dat ze iets kunnen of niet en hebben het gevoel dat ze zelf niet voor verandering kunnen zorgen. Ze worden als het ware ‘vleugellam’, een passieve toeschouwer van hun eigen leerproces. Eigen initiatieven en creativiteit in aanpak is bij de dagelijkse vakken als lezen, schrijven en rekenen op school niet mogelijk. Het programma, de methode, de leerkracht is bepalend. Maar zelfs bij creatieve activiteiten of projecten wordt een andere manier of een ander idee niet altijd toegestaan of gewaardeerd.

Spelen is beleven

Spel is volgens vele onderzoekers, waaronder Peter Gray, de manier om te zorgen dat kinderen vaardigheden opdoen die ze nodig hebben om zichzelf succesvol te ontwikkelen. Hij is auteur van het boek ‘Free to Learn ’waarin hij schrijft: ‘Spel is het middel waarmee kinderen leren om vrienden te maken, angsten te overwinnen, hun eigen problemen op te lossen en controle te krijgen over hun eigen leven’ en ‘Spel is het primaire middel waarmee kinderen de fysieke en intellectuele vaardigheden oefenen die essentieel zijn voor succes in de cultuur waarin ze opgroeien’. Helga Brouwers – specialist in ontwikkeling en onderwijs aan jonge kinderen – heeft de volgende verklaring waarom kinderen zoveel leren door spel: ‘Spel bevordert abstract, denken, creativiteit, taalgevoel en probleemoplossend vermogen’.

Spelen betekent zelf beleven, zelf onderzoeken, zelf ervaring opdoen, waarbij al je zintuigen worden ingezet. Het zijn hele concrete belevingen. Dat maakt het zinvolle, betekenisvolle ervaringen. Betekenisvol leren, kinderen de baas laten zijn over hun eigen leerproces, hoe jong ze ook zijn is belangrijk. Wil je niet duwen en trekken aan een kind, dan zijn nieuwsgierig maken, spelen, betrokkenheid en eigen verantwoordelijkheid voor het eigen leren onmisbaar.

Spelend leren

Ook al is onze huidige manier van leren op school soms ver van de natuurlijke manier van leren afgeraakt, dat wil niet zeggen dat je daar niet creatief mee om kunt gaan. Kinderen spelenderwijs de lesstof van de school laten oefenen is wel degelijk mogelijk. In woord, gebaar en daad kun je zelf als ouders heel veel doen om je kind een meer natuurlijke manier van leren en groei aan te bieden. In plaats van te spreken over huiswerk maken, vanwege de moeite met lezen, spelling, rekenen of schrijven, kun je gewoon allerlei situaties in het dagelijks leven aangrijpen om deze vaardigheden aan te linken. Dan is de lading van ‘moeten’ er helemaal niet. Bijvoorbeeld koken leent zich hier uitstekend voor. Het recept lezen, een boodschappenlijstje schrijven, boodschappen zoeken in de winkel, betalen en wisselgeld checken, meten en wegen in de keuken, op volgorde de stappen uitvoeren enz. Allerlei andere dagelijkse activiteiten kun je gebruiken om bepaalde vaardigheden te oefenen, zonder dat je kind door heeft dat het oefent of het ervaart als verplicht oefenen. Bijvoorbeeld bij de sportactiviteiten van je kind je rekenen spelenderwijs inzetten of bij het betalen van het maandelijkse zakgeld.

Spelletjes

Tenslotte zijn er allerlei spelletjes te koop die een beroep doen op lezen, schrijven, rekenen  of spelling.  Nog leuker, bedenk ze zelf of samen met je kind. Spelletjes spelen doet je kind tien keer liever dan verplicht oefenen uit een boekje. Pas maar op dat je als ouder dan niet moe wordt van het oefenen, want je kind blijkt ineens onvermoeibaar als het om spelletjes gaat.

Bron: Hoe leren kinderen, Kind 6

Meer lezen?

‘Free to Learn’, Peter Gray

‘Kiezen voor het jonge kind’, Helma Brouwers

‘Creatieve Scholen’, Sir Ken Robinson

Help je jouw kind al spelenderwijs te leren? Hoe doe je dat?   

Laat je reactie achter onder dit bericht of stuur mij een e-mail. Ik kijk uit naar je reactie!

Wil je als eerste op de hoogte zijn van een nieuw artikel? Schrijf je hier in voor mijn maandelijkse nieuwsbrief. Voor meer artikelen over leerproblemen, ADHD & autisme kijk op mijn blog pagina.